In vogelvlucht

Slechts weinig plaatsen in Nederland kunnen van zichzelf zeggen dat ze vroeger een zelfstandig staatje zijn geweest. Boxmeer kan dat wél. Tot ongeveer 1800 was Boxmeer met omliggend gebied een heerlijkheid, bestuurd door een heer vanuit het nu nog deels intact zijnde Kasteel.

Bij het binnenwatertje Meere werd rond het jaar 1200 een verhoging opgeworpen, waarop een houten vesting werd gebouwd. Dat was het begin van het Kasteel van Boxmeer. Een kleine honderd jaar later bewoonde ene Jan Boc van Mere deze burcht en naar hem is Bocs-meer of Boxmeer genoemd.

Het ministaatje kende eigen belastingen en eigen wetten. Het was eeuwenlang in bezit van de graven van Bergh. Later kwam het door vererving toe aan de Duitse vorsten van Hohenzollern-Sigmaringen. Uit deze periode van zelfstandigheid is een aantal herenhuizen en andere gebouwen in Boxmeer bewaard gebleven.

Boxmeer en de meeste andere kernen van de gemeente zijn ontstaan op een langgerekte, hooggelegen zandrug op enige afstand van de Maas. Daarop waren de bewoners betrekkelijk veilig tegen de bijna jaarlijkse overstromingen van deze rivier. Dijken om het wassende water tegen te houden werden pas veel later aangelegd. Over de zandrug liep ook de Romeinse legerweg van Nijmegen naar Tongeren. Bodemvondsten duiden daarop.

Vanaf de tijd dat ze zich op de vruchtbare gronden langs de Maas vestigden, hebben de bewoners zich beziggehouden met landbouw en veeteelt. Het graan werd gemalen in windmolens en soms - zoals in Vierlingsbeek - met een watermolen. Een aantal molens is behouden gebleven en maalt op gezette tijden.

Sinds ongeveer een halve eeuw hebben de agrarische activiteiten plaatsgemaakt voor industriële bedrijvigheid en zakelijke dienstverlening. Desondanks hebben de kernen van de gemeente Boxmeer hun landelijke karakter weten te behouden. Uit de vele, van oorsprong zeer oude kapellen en kerken blijkt dat de inwoners al eeuwenlang de katholieke godsdienst hebben uitgeoefend.

De Tweede Wereldoorlog is niet ongemerkt aan de gemeente Boxmeer voorbijgegaan. In het najaar van 1944 is er hevig gevochten tussen geallieerde en Duitse legers. Vooral Overloon werd toen zwaar getroffen. Het dorp is herbouwd en op het vroegere slagveld verrees het Liberty Park. In verscheidene kernen staan monumenten ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de oorlog. De kapel aan de Weerd in Maashees is gebouwd als dank voor de behouden terugkeer van onderduikers.

Kijk voor meer historische informatie over Boxmeer op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum.